สมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ เคลื่อนไหวคัดค้าน สมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ได้ออกแถลงการณ์ทักท้วงและแสดงจุดยืนคัดค้านนโยบาย อสพ. อย่างเป็นทางการ พร้อมเชิญชวนพยาบาลวิชาชีพ บุคลากรทางการแพทย์ และประชาชน ร่วมลงชื่อแสดงเจตนารมณ์เพื่อรวบรวมให้ได้ 100,000 รายชื่อ ภายในวันที่ 23 ตุลาคม 2569 เพื่อพิทักษ์มาตรฐานวิชาชีพการพยาบาล คุ้มครองความปลอดภัยของประชาชน และรักษาคุณภาพระบบบริการสุขภาพไทย จึงขอร่วมแสดงเจตนารมณ์คัดค้านการดำเนินนโยบายอาสาพยาบาลชุมชน https://forms.gle/crMKdc3h52m5Mx8UA
สำหรับการคัดค้านดังกล่าว ทางสมาคมพยาบาลฯ ชี้ว่าการนำบุคคลทั่วไปที่จบการศึกษาระดับปริญญาตรีสาขาใดก็ได้ มาผ่านการอบรมระยะสั้นเพียง 240 ชั่วโมง แล้วใช้ชื่อตำแหน่งว่า "อาสาพยาบาลชุมชน" ไม่สามารถทดแทนหลักสูตรการเรียนการสอนมาตรฐานวิชาชีพพยาบาล 4 ปีที่มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพอย่างถูกต้องได้ นอกจากนี้ การมอบหมายภารกิจดูแลสุขภาพและประเมินอาการแก่ผู้ที่ไม่ใช่วิชาชีพยังสร้างความเสี่ยงสูงต่อผู้รับบริการ และอาจเกิดผลกระทบทางกฎหมายแก่ตัวผู้ปฏิบัติงานเองหากเกิดความผิดพลาด จึงขอเรียกร้องให้ทบทวนและยกเลิกนโยบายเพื่อพิทักษ์มาตรฐานวิชาชีพ คุ้มครองความปลอดภัยของประชาชน และรักษาคุณภาพระบบบริการสุขภาพไทย
ความเป็นมาของโครงการจาก กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.) โครงการนี้เริ่มต้นจาก กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.) กระทรวงสาธารณสุข ภายใต้การนำของ นายแพทย์ภูวเดช สุระโคตร อธิบดีกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ ในฐานะหน่วยงานอนุมัติและรับผิดชอบโครงการ ได้ผลักดันนโยบาย "1 หมู่บ้าน 1 พยาบาลอาสา" หรือ "อาสาพยาบาลชุมชน (อสพ.)" โดยกำหนดเป้าหมายผลิต อสพ. จำนวน 10,000 อัตรา และนำร่องระยะแรก 7,256 อัตรา จัดสรรตำบลละ 1 คน ใน 76 จังหวัดทั่วประเทศ เพื่อทำหน้าที่ดูแลสุขภาพกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง โรคเรื้อรัง แม่และเด็ก ร่วมกับ อสม. ในระดับท้องถิ่น โดยเปิดรับสมัครผู้จบปริญญาตรีทั่วไปผ่านการอบรม 240 ชั่วโมง ปริญญาตรีสายสุขภาพอบรม 120 ชั่วโมง และพยาบาลเกษียณอบรม 30 ชั่วโมง
สบส. ได้เปิดรับสมัครและคัดเลือกผู้เข้าร่วมโครงการตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ถึงสิงหาคม 2569 พร้อมจัดอบรมครูพี่เลี้ยง จากนั้นในเดือนตุลาคม 2569 สบส. ได้เปิดรับฟังความคิดเห็นต่อ "ร่างประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง สิทธิได้รับเงินค่าตอบแทนในการปฏิบัติหน้าที่ของอาสาพยาบาลชุมชน พ.ศ. ...." กำหนดค่าตอบแทนเหมาจ่าย 15,000 บาทต่อเดือน โดยสิ้นสุดการรับฟังความคิดเห็นในวันที่ 23 ตุลาคม 2569 และวางแผนให้มีผลบังคับใช้ในวันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 การเปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างระเบียบค่าตอบแทนนี้จึงเป็นชนวนสำคัญที่ทำให้สมาคมพยาบาลแห่งประเทศไทยฯ เร่งเปิดรวบรวมรายชื่อคัดค้านคู่ขนานกันทันที
เสียงวิพากษ์วิจารณ์ต่อโครงการ ท่ามกลางกระแสความกังวลต่อโครงการดังกล่าว ได้มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ถึงความไม่เหมาะสมของนโยบายอย่างกว้างขวาง โดยชี้ให้เห็นว่าการจัดตั้ง อสพ. เข้าไปทำหน้าที่ดูแลสุขภาพระดับฐานรากเป็นการทำงานที่แทรกแซงและซ้ำซ้อนอย่างยิ่งกับบทบาทหน้าที่ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ที่มีระบบดูแลและเข้าถึงชุมชนอยู่แล้ว
นอกจากนี้ ยังมีการตั้งข้อสังเกตเชิงวิพากษ์ถึงการจัดสรรงบประมาณสูงถึงกว่า 2,600 ล้านบาทต่อปี เพื่อจ้าง อสพ. 7,256 อัตรา ในอัตราเดือนละ 15,000 บาท ว่าเป็นการใช้างบประมาณแผ่นดินโดยไม่เกิดประโยชน์สูงสุด พร้อมทั้งมีข้อเสนอแนะว่าหากมีงบประมาณก้อนดังกล่าว รัฐบาลควรนำไปจัดสรรบรรจุพยาบาลวิชาชีพที่ยังตกค้างเข้าสู่ระบบเพื่อแก้ปัญหาขาดแคลนพยาบาล หรือนำไปพัฒนาศักยภาพและเพิ่มขวัญกำลังใจแก่ อสม. เดิมที่มีอยู่แล้วจะเกิดประโยชน์ต่อระบบสาธารณสุขมากกว่า
